We waren veertig jaar elkaars redding, tot één zin aan onze keukentafel alles kapot leek te maken
“Een rooster? Wil je nou serieus een rooster maken voor vriendschap?”
Karin schoof haar stoel zo hard naar achteren dat het geluid door mijn keuken sneed. Haar rollator stond schuin naast de tafel, haar handen trilden. Niet alleen van de ziekte. Tegenover haar zat Henk, rood in zijn nek, starend naar mijn man alsof hij hem niet meer kende.
Ik had die ochtend nog brood gehaald, medicijnen opgehaald in het dorp en Karin naar de internist gebracht in Alkmaar. En toch zat ik daar met het gevoel dat ík degene was die iets kapotmaakte.
We kennen Henk en Karin al sinds onze dertigste. Koningsdag op het plein, kinderen klein, veel te dure terrassen waar we om lachten en toch gingen zitten. We vierden verjaardagen samen, stonden op elkaars oprit bij verhuizingen, sliepen in het ziekenhuis op plastic stoelen toen Henk een hartinfarct kreeg. Toen onze zoon Jeroen na een ruzie maanden niet thuiskwam, was het Karin die om negen uur ’s avonds met lasagne voor de deur stond. “Je gaat nu eten, Els,” zei ze toen. Dat vergeet je niet.
Dus toen zij vorig jaar vroegen of wij hen “een tijdje intensief wilden helpen”, zeiden Rob en ik vrijwel meteen ja.
Hun dochters wonen in Canada en Noorwegen. Henk was net met pensioen. Karin heeft een chronische spierziekte en loopt steeds slechter. In het begin leek het overzichtelijk. Af en toe rijden, boodschappen meenemen, mee naar afspraken. Twee jaar, zeiden ze. Tot er meer rust zou komen.
Maar rust kwam er niet.
Het begon met kleine dingen.
“Els, zou je vandaag ook even de was kunnen aanzetten? Henk snapt niet welk programma ik moet hebben.”
“Rob, kun je de scootmobiel mee naar de fietsenmaker nemen?”
“Hebben jullie vanavond tijd? Karin is onrustig.”
Daarna werd het elke dag. Letterlijk elke dag. Als ik net koffie inschonk, ging de telefoon. Als Rob eindelijk op de bank zat na zijn vrijwilligerswerk bij de voetbalclub, appte Henk of hij nog even langs kon komen. Onze bridgeavond zegden we af. Een weekendje Texel annuleerden we. Mijn wandelgroep vroeg op een gegeven moment niet eens meer of ik meeging.
Ik werd kleiner. Dat is het gekke. Niet in kilo’s, al viel ik ook af. Maar als mens. Mijn agenda was niet meer van mij. Ons huis voelde niet meer als rustplek, maar als tussenstation tussen hun ziekenhuisafspraken, hun apotheek, hun problemen.
Rob zei eerst: “Nog even volhouden. Ze hebben niemand anders.”
En ik zei dat ook tegen mezelf. Tot mijn lijf ermee stopte.
Op een dinsdag stond ik bij de kassa in de supermarkt en wist ik ineens mijn pincode niet meer. Gewoon blanco. De jongen achter me zuchtte. Ik voelde mijn gezicht heet worden en begon te huilen. Midden tussen de paprika’s en de aanbiedingen van de week.
Die avond zei Rob heel zacht: “Zo kan het niet langer, Els.”
Ik schoot uit mijn slof.
“O nee? En wanneer wilde je dat zeggen? Na de volgende spoedrit? Of als ik zelf in het ziekenhuis lig?”
Hij zei niets terug. Alleen dat kleine knikken van hem. Dat vond ik nog erger.
We hebben er dagen over gepraat. Niet eens ruzie, meer dat doffe soort wanhoop. Uiteindelijk besloten we iets heel redelijks, vonden wij. Een vaste structuur. Twee vaste boodschappendagen. Medische afspraken in overleg. Zondag vrij. En voor noodgevallen natuurlijk altijd bereikbaar.
Ik had echt gedacht dat Henk opgelucht zou zijn. Dat hij zou zien hoe moe we waren.
Maar toen kwam die middag aan onze keukentafel.
“Dus op zondag kunnen we stikken?” zei Henk.
“Doe niet zo,” zei Rob. “Dat zeggen we helemaal niet.”
Karin keek me aan met natte ogen die me vroeger altijd zacht maakten. “Ik had dit niet van jou verwacht, Els. Jij weet toch hoe bang ik ben als ik weer zo’n aanval krijg?”
“Dat weet ik,” zei ik. “Juist daarom moeten we het houdbaar maken.”
“Houdbaar,” herhaalde ze. “Alsof wij een project zijn.”
Die kwam aan. Hard ook.
Henk sloeg met zijn hand op tafel. “Vrienden doe je niet in een schema.”
En toen zei ik iets waar ik nog steeds buikpijn van heb als ik eraan denk.
“Maar vrienden gebruiken elkaar ook niet op.”
Stilte. Zo’n vieze stilte waar zelfs de klok zich voor schaamt.
Karin trok haar jas aan met schokkerige bewegingen. Henk hielp haar niet eens, zo kwaad was hij. Bij de deur draaide ze zich nog één keer om.
“Na alles wat we voor elkaar zijn geweest,” zei ze, “maak jij er nu werktijden van.”
Drie weken hoorden we niets. Geen appje. Geen belletje. Niks. Het was alsof er iemand overleden was, maar dan zonder bloemen en zonder kaarten. Ik miste haar. Echt. Zelfs terwijl ik boos was, miste ik haar. Hoe krom is dat?
Toen belde hun dochter Marieke uit Noorwegen. Zakelijk, afstandelijk. Of wij voortaan alleen nog wilden helpen als het écht niet anders kon, want haar ouders voelden zich “afgewezen”. Dat woord bleef hangen. Afgewezen. Alsof wij niet maandenlang ons leven om hen heen hadden gebouwd.
Sindsdien is alles anders. We helpen nog, ja. Als er een scan is of als Henk zelf niet kan rijden. Maar niet meer blind, niet meer altijd. En toch voelt het niet als opluchting. Meer als rouw met praktische afspraken.
Soms denk ik: hadden we eerder duidelijke grenzen moeten stellen? Of is dat makkelijk praten als je nog niet midden in die maalstroom zit?
Wat is echte vriendschap eigenlijk waard als alleen geven nog als liefde wordt gezien, en stoppen even niet meer?