Ik verbrak bijna een vriendschap van veertig jaar omdat ik niet langer kon doen alsof er niets met mijn beste vriendin aan de hand was
“Jij gaat ze niet bellen, hoor je me? Je blijft van hun kinderen af.”
Wim sloeg zijn hand plat op de keukentafel, niet hard, maar hard genoeg om mijn theelepel te laten rinkelen in het kopje. Ik keek hem aan en herkende hem even niet. We zijn al achtendertig jaar getrouwd. Ik weet hoe hij boos kijkt. Dit was anders. Dit was angst.
“En als er straks iets gebeurt met Ingrid?” vroeg ik. “Als ze verdwaalt, of de auto pakt terwijl ze niet meer…”
“Hou op, Marjan. Je overdrijft.”
Dat woord. Alsof ik hysterisch was. Alsof ik niet al sinds mijn vijfendertigste bevriend ben met Ingrid en Kees. Alsof ik niet weet hoe zij haar sleutels altijd in het blauwe schaaltje legde, hoe ze op vakantie als eerste de boodschappenlijst maakte, hoe ze bij onze wekelijkse etentjes precies onthield wie geen koriander lustte en wie wel.
Nu vroeg ze drie keer op één avond of ik suiker in mijn koffie wilde.
De eerste keren vond ik het nog zielig dat ik er iets van dacht. We worden allemaal ouder. We zijn midden zestig, geen dertig meer. Maar het stapelde zich op. In Frankrijk wist Ingrid ineens niet meer welke bungalow van ons was. In Ouddorp zette ze een pannetje op het vuur en liep naar buiten om de planten water te geven. Vorige maand noemde ze mijn dochter Anouk ineens “die van de bakker”. Anouk is advocaat in Utrecht. We hebben daar toen om gelachen, zo’n ongemakkelijke lach met z’n allen, behalve Ingrid. Die lachte een seconde te laat mee.
Kees zat ernaast en zei meteen: “Ze slaapt slecht, dat is alles.”
Altijd dat zinnetje. Alsof hij het had ingestudeerd.
Kees en Wim kennen elkaar sinds de technische school. Kaarten, vissen, voetbal op zondag, samen een schuurtje bouwen, later samen klagen over hun knieën en de energieprijzen. Die twee hebben een soort mannenloyaliteit waar ik soms jaloers op ben. Niet praten, wel alles begrijpen. Tenminste, dat denken ze.
Ingrid en ik waren anders. Wij praatten wel. Over onze moeders, over miskramen waar bijna niemand vanaf wist, over kinderen die we soms niet begrepen, over hoe stil een huis kan worden als iedereen uitvliegt. Dus toen zij twee weken geleden bij mij in de bijkeuken stond en vroeg waar haar fiets was terwijl die gewoon voor het raam stond, voelde ik het in mijn buik.
“Ingrid,” zei ik zacht, “gaat het wel? Echt?”
Ze keek me aan, eerst geïrriteerd, toen verdwaald. “Kees vindt dat jij overal wat achter zoekt.”
Dat deed pijn. Maar nog pijnlijker was dat ze dat zei alsof ze het uit haar hoofd had geleerd.
Diezelfde avond heb ik er met Wim over begonnen. Ik dacht dat hij me zou steunen, desnoods voorzichtig. In plaats daarvan schoof hij zijn bord weg en zei: “Wij gaan niet op de stoel van de dokter zitten. En al helemaal niet in dat gezin rommelen.”
“Rommelen?” zei ik. “Ze is mijn vriendin.”
“En Kees mijn vriend. Als hij zegt dat hij dit met Ingrid samen regelt, dan is dat hun zaak.”
Hun zaak. Dat bleef maar in mijn hoofd rondzingen. Sinds wanneer is verdwalen, vergeten, gas laten aanstaan alleen iemands eigen zaak?
Ik heb nog geprobeerd om het netjes te doen. Ik ben met een appeltaart langsgegaan op een woensdagmiddag, zogenaamd spontaan. Ingrid zat in haar vest binnen, terwijl het buiten warm was. Ze keek naar de tv zonder geluid.
“Weet je nog dat huisarts Van Leeuwen laatst op de praktijkwebsite iets had over geheugenklachten?” zei ik zo luchtig mogelijk. “Misschien fijn om eens te laten checken. Gewoon voor je rust.”
Ze trok haar schouders op. “Kees zegt dat huisartsen tegenwoordig van alles een probleem maken.”
Even later vroeg ze of ik de appeltaart had meegenomen.
Die stond al op tafel.
Ik ben op het toilet gaan zitten en heb daar heel even gehuild. Gewoon stil, met mijn vuist tegen mijn mond. Omdat ik ineens voelde: als ik nu niks doe, dan word ik medeplichtig aan iets wat langzaam misgaat waar iedereen bij staat te kijken.
Thuis vertelde ik het aan Wim. Dat had ik misschien niet moeten doen.
“Dus je bent tóch weer begonnen?” beet hij me toe. “Je luistert gewoon niet.”
“Nee,” zei ik. “Jij luistert niet. Omdat je bang bent Kees kwijt te raken.”
Hij werd wit. Dat gebeurt zelden bij hem.
“Weet je wat jij doet? Jij maakt van jezelf de redder. Maar misschien verniel je gewoon een huwelijk waar jij niets van weet.”
Dat kwam aan. Want heel eerlijk, ik wist ook niet precies wat er tussen Kees en Ingrid speelde als de deur dicht was. Misschien was hij bang. Misschien hield hij zo krampachtig vast aan vroeger dat hij de werkelijkheid wegdrukte. Misschien beschermde hij haar niet, maar zichzelf.
Twee dagen heb ik getwijfeld. Ik sliep slecht. Ik hoorde ’s nachts de regen tegen het slaapkamerraam en lag te denken aan Ingrid op de fiets, Ingrid achter het fornuis, Ingrid die ooit mijn hand vasthield toen mijn moeder stierf.
Toen heb ik hun dochter Sanne gebeld.
Mijn handen trilden zo erg dat ik het nummer twee keer verkeerd intoetste.
“Ik wil niet klikken,” zei ik meteen toen ze opnam. “Maar ik maak me zorgen om je moeder. Echte zorgen.”
Het bleef een paar seconden stil.
Toen zei Sanne heel zacht: “Ik ook. Papa kapt het altijd af als ik erover begin.”
Ik moest gaan zitten.
Een week later was de explosie compleet. Kees stond bij ons in de hal, rood hoofd, jas nog aan.
“Heb jij mijn dochter gebeld?”
Ik zei niets. Dat was eigenlijk al antwoord genoeg.
“Hoe haal je het in je hoofd?” riep hij. Achter hem stond Wim, met zijn kaken strak op elkaar.
Ik dacht dat ik zou instorten, maar juist toen werd ik rustig.
“Omdat ik van haar hou,” zei ik. “En omdat wegkijken geen vriendschap is.”
Kees keek me aan alsof ik hem had verraden. Misschien had ik dat ook. Alleen niet op de manier waarop hij bedoelde.
Ze zijn weggegaan zonder koffie. Voor het eerst in veertig jaar.
Nu zijn we drie maanden verder. Ingrid is onderzocht. Beginnende dementie. Sanne heeft thuiszorg geregeld en er lopen gesprekken over begeleiding. Kees praat nog steeds nauwelijks met ons. Wim wel weer een beetje met hem, maar het is stroef, alsof ze over glas lopen.
En ik? Ik mis mijn vriendin. Zelfs nu ze er nog is, mis ik haar al.
Had ik moeten zwijgen om de vrede te bewaren? Of is zwijgen juist de wreedste vorm van loyaliteit?
Ik weet nog steeds niet of ik het goed heb gedaan. Maar ik weet wel dat ik niet had kunnen leven met niks doen. Wat zouden jullie hebben gedaan?