Mijn man noemt het verraad, maar ik kon niet langer doen alsof onze vriendengroep niet kapotging
„Je hebt dus achter mijn rug om met Marijke gebeld?”
Arie stond in de keuken met zijn jas nog aan. Buiten tikte de regen tegen het raam, binnen pruttelde de aardappelpuree op het fornuis. Hij keek me aan alsof ik iets had gestolen.
„Ik heb haar niet achter jouw rug om gebeld,” zei ik. „Ik heb haar gebeld omdat niemand meer iets durft te zeggen.”
„Over Henk. Alsof hij een probleem is dat we moeten wegwerken.”
Dat woord, wegwerken, bleef tussen ons hangen. Ik draaide het gas uit en voelde mijn handen trillen. „Hij ís geen probleem, Arie. Hij is ziek. Maar wat er vrijdag gebeurde, kunnen we toch niet gewoon blijven wegslikken?”
Al bijna veertig jaar komen we elke vrijdagavond samen. Eerst met jonge kinderen die over de vloer kropen, later met pubers die boven muziek draaiden en nu met kleinkinderen op foto’s in onze telefoons. Arie en ik, Henk en Marijke, Leo en Ria, Kees en Ans. Bitterballen uit de airfryer, een schaal blokjes kaas, een paar flessen wijn. Soms kaarten, soms alleen maar praten tot veel te laat.
Het was onze vaste grond. Zelfs toen Arie zijn baan bij de gemeente kwijt raakte, zelfs toen ik mijn moeder naar een verpleeghuis moest brengen. Op vrijdag waren we niet alleen.
Sinds een maand of acht merkten we dat Henk veranderde. Eerst was het klein. Hij vergat dat iemand iets al had verteld. Hij zocht twintig minuten naar zijn fiets, terwijl die voor het raam stond. Marijke lachte het dan weg, veel te snel.
„Druk hoofd,” zei ze.
Maar vorige vrijdag pakte Henk plotseling Ria bij haar pols. Hard. Hij zei dat zij geld uit zijn jaszak had gehaald. Ria verstijfde. Iedereen ook.
„Henk, laat haar los,” zei Marijke zacht.
Hij keek haar aan met zo’n boze, verdwaalde blik dat ik hem bijna niet herkende. Toen liet hij Ria los en zei hij: „Jullie zitten allemaal onder één hoedje.”
Ria begon te huilen in de gang. Leo trok zijn jas aan zonder iets te zeggen. Kees en Ans gingen een uur later weg dan normaal, maar alleen omdat ze beleefd wilden zijn. Zondag stuurde Ans me een berichtje: dat ze voorlopig even oversloegen. ‘Het is niet goed voor de sfeer,’ schreef ze.
Alsof sfeer het belangrijkste was. Maar ik begreep haar wel.
Arie niet. Hij zei dat Henk ons juist nu nodig had. „Als wij afhaken, wie blijft er dan over?”
„Niemand zegt dat we hem moeten laten vallen.”
„Jij wel, alleen met nette woorden.”
Daarom belde ik Marijke. Ik vroeg of we eens koffie konden drinken, met z’n drieën misschien: zij, Henk en ik. Overdag. Rustig. Geen wijn, geen acht mensen door elkaar, geen harde grappen die hij verkeerd kon begrijpen. Misschien konden we de vrijdagavonden tijdelijk kleiner maken. Of afwisselen.
Marijke viel stil aan de telefoon. Ik hoorde een klok tikken bij haar thuis.
„Dank je,” zei ze uiteindelijk, heel zacht. „Ik durfde het niet voor te stellen. Henk merkt dat mensen anders doen. Daarna is hij thuis dagenlang boos. Of verdrietig. Soms allebei.”
Toen brak er iets in mij. Niet omdat ik gelijk had, maar omdat ik ineens besefte hoe alleen zij al was.
Arie vond dat ik haar had beïnvloed. Dat ik haar in een hoek had geduwd waar ze niet uit kon zonder Henk te vernederen.
„Je had eerst met mij moeten praten.”
„Ik héb met jou gepraat. Drie weken lang.”
Hij sloeg met zijn platte hand op het aanrecht. Niet hard, maar ik schrok toch. „Henk heeft mij geholpen toen mijn vader overleed. Hij reed midden in de nacht naar het ziekenhuis. En nu jij het lastig vindt, mag hij alleen nog op bezoek als een kind dat begeleid moet worden?”
Ik wist niet wat ik daarop moest zeggen. Want Arie had gelijk over Henk. Hij was altijd degene geweest die kwam opdagen. Met een thermoskan koffie toen onze oudste, Bas, na zijn scheiding tijdelijk bij ons op de bank sliep. Met een boormachine als er iets kapot was. Met flauwe grappen als niemand meer wist hoe verder.
Maar is dankbaarheid hetzelfde als alles toelaten?
Die avond aten we zwijgend. De puree werd koud. Arie keek niet op van zijn bord.
Maandag belde Marijke opnieuw. De huisarts had gezegd dat Henk sneller achteruitging dan zij dacht. Ze klonk uitgeput. Ze vroeg of we zondagmiddag langs wilden komen, maar of Arie alsjeblieft niet boos op haar was.
Ik zei dat hij niet boos op haar was. Dat was niet helemaal waar.
Later hoorde ik hem in de schuur rommelen, veel langer dan nodig was. Ik ging naast hem staan. Hij hield een oude kaartenkist van Henk vast, ooit gekregen voor zijn zestigste verjaardag.
„Ik ben bang dat we hem kwijt zijn,” zei Arie.
„Dat zijn we misschien al een beetje,” antwoordde ik. „Maar we kunnen Marijke en Henk toch vasthouden op een manier die voor iedereen veilig is?”
Hij knikte niet. Hij zei ook geen nee.
Ik wil mijn vriend niet buitensluiten. Ik wil voorkomen dat we elkaar straks alleen nog herinneren als mensen die bang waren voor de vrijdagavond.
Wanneer wordt onvoorwaardelijke loyaliteit eigenlijk zorg, en wanneer wordt het ontkenning?