Ik dacht dat we boven woonden, maar mijn schoonmoeder bepaalde uiteindelijk alles
Toen we daar net woonden, vond ik het eigenlijk een goed idee.
Boven hadden we een eigen voordeur, een kleine woonkamer, twee slaapkamers en later maakten we van de zolderkamer een babykamer. Beneden woonde mijn schoonmoeder, Ria. Het huis was van haar geweest samen met mijn overleden schoonvader. Na zijn overlijden was het te groot voor haar alleen. Wij zochten op dat moment iets betaalbaars in de buurt van mijn man Dennis zijn werk en mijn ouders. De woningmarkt was toen al niet makkelijk, en met een baby op komst leek dit ons een uitkomst.
Ria zei ook steeds: “Jullie hebben gewoon je eigen plekje hoor.”
En in het begin voelde dat ook zo. Ze kwam een pannetje soep brengen als ik ziek was, paste soms op als ik naar de verloskundige moest en Dennis kon beneden even helpen met een lampje of een zware boodschappentas. Ik was haar daar oprecht dankbaar voor. Ik kom zelf uit een gezin waar iedereen nogal op zichzelf is, dus die betrokkenheid vond ik soms zelfs warm.
Maar er zit blijkbaar een verschil tussen betrokkenheid en overal middenin zitten. Dat verschil werd steeds kleiner.
Ria had een sleutel van boven, zogenaamd voor noodgevallen. Die had ze ook nodig gehad toen we een weekend weg waren en er een lekkage was bij de cv. Prima. Alleen begon ze die sleutel ook te gebruiken als ze dacht dat wij niet thuis waren. Dan kwam ik eerder terug van mijn werk en stond er ineens een boodschappentas op het aanrecht die ik niet had neergezet. Of de was lag anders opgevouwen dan ik hem had achtergelaten.
Een keer had ze de ramen in de slaapkamer opengezet omdat het volgens haar “hier altijd zo muf” rook. Het was november. Onze dochter Noor was toen nog klein en lag met een snotneus in bed.
Toen ik er wat van zei, keek ze me echt verbaasd aan.
“Meid, ik wilde alleen even luchten. Je hoeft niet overal iets achter te zoeken.”
Dat zinnetje ben ik daarna nog vaak gaan haten: je hoeft niet overal iets achter te zoeken.
Want als ik zei dat ze niet onaangekondigd naar boven moest komen, zocht ík blijkbaar iets. Als ik zei dat we zelf wel bepaalden hoe laat de kinderen naar bed gingen, was ik ondankbaar. En als ik geen koffie wilde omdat ik midden in het koken zat, was ik afstandelijk.
Dennis zag veel minder dan ik. Hij werkte als servicemonteur en was vaak vroeg weg en pas rond half zes thuis. Tegen die tijd had Ria haar mening al gegeven over mijn boodschappen, over de kruimels onder de eettafel, over de jas van Noor die volgens haar te dun was, en over onze zoon Mees, die volgens haar “veel te veel zijn zin kreeg”.
Dennis zei dan: “Mam bedoelt het niet verkeerd.”
Dat geloof ik ook wel. Of nou ja, deels. Ik denk niet dat ze iedere ochtend opstond met het plan om mijn leven moeilijk te maken. Ze was alleen gewend dat zij bepaalde. Eerst met haar man, daarna alleen. En Dennis bleef in haar ogen haar jongen, ook al was hij 36 en vader van twee kinderen.
Ik werd degene die daar tussen kwam.
Het liep vooral op toen ik minder ging werken. Mees had moeite op de peuterspeelzaal en ik had na mijn zwangerschapsverlof besloten om tijdelijk drie dagen te werken in plaats van vier. Dat kon financieel net, al moesten we goed opletten. Ria vond dat onzin.
“Vroeger hadden vrouwen gewoon geen keuze,” zei ze eens terwijl ze de vaatwasser opnieuw inruimde. “Maar goed, jullie generatie wil alles voelen en bespreken.”
Ik zei niets. Ik stond met een fles afwasmiddel in mijn hand en voelde mezelf gewoon dichtklappen. Later was ik boos op mezelf dat ik niet gewoon had gezegd dat ze van mijn vaatwasser af moest blijven. Maar op dat moment was ik moe, Mees huilde boven en Noor wilde niet eten. Ik wilde vooral dat ze weer naar beneden ging.
De middag dat het echt misging, was Dennis aan het werk in Amersfoort. Ik weet nog dat het regende. Van die natte, grijze regen waardoor alles buiten er vies uitziet. Mees sliep eindelijk en ik zat aan de keukentafel de administratie te doen. Er lag een rekening van de tandarts en ik was aan het kijken wat er die maand nog afgeschreven zou worden.
Toen hoorde ik de voordeur opengaan.
Niet aanbellen. Gewoon de deur.
Ria kwam binnen met een vuilniszak in haar hand. Ze zei dat ze de container buiten had gezet en dat onze zakken al drie dagen in de bijkeuken stonden. Dat klopte niet eens; het was maandag en we hadden zaterdag de container gemist.
Ik zei rustig dat ik het zelf zou doen.
Ze bleef staan. Toen begon ze over de rommel in de gang, daarna over de kinderen, daarna over het feit dat ik volgens haar Dennis tegen haar opzette. Alles kwam eruit. Dingen van maanden daarvoor. Dat ik haar niet meer zomaar binnenliet. Dat ik haar kleinkinderen bij haar weghield. Dat ik deed alsof het huis van mij was.
Dat laatste zei ze hard.
“Het is mijn huis, Marije. Vergeet dat niet.”
Ik zei dat ik dat nooit vergeten was, juist niet. Misschien was dat wel het probleem.
Ze werd boosser. Niet schreeuwen zoals op televisie, maar dat ingehouden, harde praten waar je nog zenuwachtiger van wordt. Ze zei dat ik ondankbaar was en dat ze het zat was dat ik boven de sfeer verpestte. Toen zei ze: “Als je het hier zo vreselijk vindt, pak dan je spullen en ga. Nu.”
Ik weet nog dat ik naar de trap keek. Boven sliep mijn zoon. Zijn knuffel lag naast hem. Onze was hing op zolder. Mijn hele leven stond in kasten die officieel niet van mij waren.
Ik heb haar gevraagd weg te gaan. Drie keer volgens mij. De vierde keer zei ik dat ik Dennis belde.
Ze zei: “Doe maar. Eens kijken wat hij ervan vindt dat jij zijn moeder zo behandelt.”
Ik belde hem. Hij nam niet op. Hij zat waarschijnlijk bij een klant. Ik stuurde alleen: Bel me alsjeblieft direct terug.
Ria ging uiteindelijk naar beneden, maar niet voordat ze zei dat ze niet wilde dat ik nog in haar huis bleef als ik geen respect kon opbrengen. Daarna hoorde ik haar deur dichtgaan. Heel gewoon eigenlijk. Niet dramatisch. Dat maakte het nog erger.
Ik heb toen een weekendtas gepakt voor mij en de kinderen. Niet omdat ik echt wist waar we heen moesten, maar omdat ik niet meer kon blijven zitten. Mijn zus woonde in Deventer en zei meteen dat we konden komen. Ik heb Mees wakker gemaakt, Noor uit school gehaald en ben gegaan zonder nog naar beneden te kijken.
Dennis kwam die avond naar mijn zus. Hij was wit om zijn neus toen hij binnenkwam. Niet boos op mij, wat ik eerlijk gezegd had verwacht. Hij vroeg alleen of de kinderen sliepen. Daarna zat hij heel lang met zijn handen om een koud kopje koffie.
Hij had zijn moeder gebeld. Zij had gezegd dat ik haar had uitgescholden en dreigend had gedaan. Ik heb waarschijnlijk ook niet rustig geklonken, zei ik. Ik was bang en woedend tegelijk. Maar ik had haar niet uitgescholden.
Dennis zei toen iets wat hij jaren eerder had moeten zeggen: “Ik had je moeten geloven toen je zei dat het niet ging.”
De weken daarna waren verschrikkelijk praktisch. Bezichtigingen, inkomenseisen, afwijzingen. We kwamen niet in aanmerking voor sociale huur omdat we op papier niet urgent genoeg waren, en in de vrije sector was bijna alles te duur. Uiteindelijk vonden we een kleine huurwoning in een dorp verderop. Twee slaapkamers, een smalle tuin, enkel glas in de keuken en een huur waar ik nog steeds van schrik als ik hem betaal.
Dennis heeft een paar spullen van zijn moeder meegenomen toen zij niet thuis was. Zijn oude fotoalbums, gereedschap van zijn vader, onze eettafel. De rest hebben we later opgehaald met mijn broer erbij. Ria stond beneden en zei bijna niets. Alleen tegen Dennis: “Dus jij kiest haar.”
Hij antwoordde: “Ik kies mijn gezin.”
Daarna heeft hij twee nachten niet geslapen. Mensen denken soms dat zo’n zin alles oplost, maar hij hield wel van zijn moeder. Hij mist haar nog steeds, denk ik. Alleen kan liefde blijkbaar ook iets zijn waar je te lang in blijft hangen omdat je bang bent iemand teleur te stellen.
We wonen nu negen maanden hier. Ria ziet de kinderen af en toe, meestal als Dennis erbij is. Het is beleefd, maar stroef. Noor vraagt soms waarom oma niet meer beneden woont. Dan zeg ik dat oma in haar eigen huis woont en wij in het onze.
Vorige week zette Mees met stiften een hele blauwe baan op de muur in de gang. Ik stond ernaar te kijken met een doekje in mijn hand. Vroeger zou ik meteen gedacht hebben: als Ria dit ziet, krijg ik commentaar.
Nu dacht ik vooral: verdorie, dat wordt schilderen.
En daarna maakte ik koffie in mijn eigen rommelige keuken.