Ik dacht altijd dat onze vriendschap met Henk en Marja vanzelfsprekend was, juist omdat we alles al hadden meegemaakt. Toen Marja vergeetachtiger werd, wilde ik helpen, maar de vraag die Henk uiteindelijk stelde voelde groter dan hulp. Ik merk nu dat ik niet alleen bang ben om mijn vrijheid kwijt te raken, maar ook om een vriend teleur te stellen die ik bijna als familie zie.
Ik vertel hoe onze vriendschap met Henk en Marjan veranderde nadat ik Parkinson kreeg. Eerst droegen zij ons door de moeilijke eerste maanden heen, maar langzaam namen ze dingen van ons over die nog van onszelf waren. Ik weet nog steeds niet of ik hen ondankbaar heb behandeld of eindelijk iets heb uitgesproken wat veel te lang was blijven liggen.
Ik had mijn pensioen jarenlang voor me gezien als de tijd waarin ik eindelijk onze grote tuin helemaal van mezelf mocht maken. Toen mijn dochter vroeg of haar zoon een klein huisje op ons terrein mocht zetten, voelde ik me schuldig omdat mijn eerste reactie geen ja was. Ik weet nog steeds niet of ik vasthoud aan iets egoïstisch of aan het leven dat mijn vrouw en ik zelf hebben opgebouwd.
Ik ben 61 en sta al mijn hele volwassen leven in onze kleine bakkerij, die ik samen met mijn man heb opgebouwd. Sinds hij is gestopt, wil ik nog drie jaar doorgaan, maar hij wil dat we de zaak meteen verkopen en eindelijk samen gaan leven. Ik begin te merken dat ik zijn verdriet begrijp, terwijl ik tegelijk bang ben dat ik mezelf kwijtraak als ik nu stop.
Ik dacht dat veertig jaar vriendschap betekende dat je elkaar vasthield wanneer het leven instortte. Toen Kees ernstig ziek werd, wilde ik er zijn voor hem en voor Els, maar mijn man Henk vond dat we onze eigen vrijheid niet mochten opofferen. Nu vraag ik me af of ik te veel van Henk verwachtte, of juist te weinig van een vriendschap die altijd als familie voelde.
Ik dacht dat mijn dochter tijdelijk bij ons kwam herstellen, met rust, eten en een kamer boven de tuin. Mijn man zag al snel een toekomst waarin we allemaal samen zouden wonen, terwijl ik juist merkte hoe mijn eigen huis langzaam niet meer van mij voelde. Nu staat ons huis te koop waarderen ter sprake, en ik weet niet of ik hard ben of eindelijk eerlijk.
Ik dacht altijd dat de moeilijkste jaren achter ons lagen, tot mijn man na zijn pensioen ineens iemand werd die ik niet meer goed herkende. Terwijl hij ons huis wilde openbreken om opnieuw grip op zijn leven te krijgen, wilde ik voor het eerst ademen en weg kunnen zonder planning, zonder verplichting. Wat begon als een ruzie over geld, bleek een gevecht te zijn om ruimte, liefde en de vraag of je na dertig jaar nog opnieuw naar elkaar kunt leren kijken.
Ik ben ziek en sneller uitgeput dan vroeger, maar ik wil niet dat mijn hele leven om die ziekte draait. Mijn man Jan bedoelt het goed, alleen zegt hij inmiddels bijna alle afspraken met onze vriendengroep af zonder mij echt te vragen. Nu is er een groot jubileum gepland en ik heb gezegd dat ik desnoods zonder hem ga.
Ik ben al meer dan dertig jaar bevriend met een ander stel, maar sinds één van hen met pensioen is, wordt zelfs een kop koffie door haar gepland. Ik merkte pas laat hoe stil ik zelf was geworden in die vriendschap, omdat het zo gemakkelijk leek om haar alles te laten regelen. Nu is er een duur weekend voor ons geboekt zonder overleg en voel ik dat ik moet kiezen tussen de vrede bewaren en eerlijk zeggen dat ik dit niet meer wil.
Ik kende Henk al sinds onze studententijd en ik dacht dat het vanzelfsprekend was dat we er voor hem zouden zijn toen zijn huwelijk stukliep. Alleen veranderde onze vriendschap langzaam in iets waarbij hij elke dag op onze stoep stond en mijn eigen huwelijk steeds stiller werd. Ik weet nog steeds niet of ik hem in de steek laat of eindelijk eerlijk ben over wat ik zelf aankan.
Ik dacht dat vriendschap betekende dat je er altijd bent, zeker toen mijn beste vriend ziek werd. Samen met mijn vrouw heb ik twee jaar lang bijna alles om zijn ziekte heen georganiseerd, totdat ik merkte dat ik zelf langzaam verdween. Nu we minder gaan, voelt het alsof we hen in de steek laten, terwijl ik niet weet hoe we anders overeind moeten blijven.
Ik dacht altijd dat onze vriendschap met Henk en Marijke zo vanzelfsprekend was dat we er nooit woorden aan hoefden te geven. Sinds mijn man minder goed ter been is en zij met pensioen eindelijk overal naartoe willen, merk ik hoe verschillend we naar dezelfde zondagmiddag kijken. Ik ben bang dat ik van hen iets vraag waar ze geen ruimte voor hebben, maar ik weet ook niet hoe ik moet doen alsof het me niets doet.